Trong bối cảnh các dự án hạ tầng, năng lượng và công nghiệp ngày càng phát triển theo hướng chuyên nghiệp và dài hạn, hợp đồng O&M đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm công trình, hệ thống vận hành ổn định, an toàn và đạt hiệu quả kinh tế tối ưu. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn chưa hiểu rõ bản chất, phạm vi và các điều khoản quan trọng của hợp đồng O&M, dẫn đến rủi ro pháp lý và tranh chấp trong quá trình thực hiện. Việc nắm vững quy định và nội dung của hợp đồng O&M là yêu cầu thiết yếu đối với cả chủ đầu tư và đơn vị vận hành.

1. Hợp đồng O&M là gì?

Căn cứ theo quy định tại Điểm d, Khoản 16, Điều 3, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 thì hợp đồng O&M là một loại hợp đồng dự án PPP (hợp đồng dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư). Hợp đồng O&M được quy định tại Điểm d, Khoản 1, Điều 45, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 như sau:

Như vậy, hợp đồng O&M (Operate & Manage) hay còn gọi là hợp đồng Kinh doanh - Quản lý là thỏa thuận giữa chủ đầu tư (hoặc chủ sở hữu công trình) và đơn vị cung cấp dịch vụ vận hành và bảo trì, theo đó bên cung cấp dịch vụ chịu trách nhiệm vận hành (Operation) và bảo dưỡng, bảo trì (Maintenance) công trình, hệ thống hoặc thiết bị trong một thời hạn nhất định.

2. Hợp đồng O&M được sử dụng chủ yếu trong lĩnh vực nào? 

Hợp đồng O&M được áp dụng phổ biến trong các lĩnh vực như:

• Dự án năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió)
• Nhà máy điện, nhà máy xử lý nước
• Khu công nghiệp, tòa nhà, hệ thống kỹ thuật quy mô lớn
• Dự án theo mô hình EPC, BOT, PPP

Hiện nay, có ngày càng nhiều doanh nghiệp, đơn vị lựa chọn ký hợp đồng O&M vì không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro kỹ thuật, pháp lý,  tối ưu hiệu quả khai thác tài sản mà còn tiết kiệm chi phí đầu tư thiết bị, nhân sự kỹ thuật và đào tạo chuyên sâu, là phương án hiệu quả để doanh nghiệp tập chung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi.

3. Đặc điểm và nội dung cơ bản của hợp đồng O&M

Hợp đồng O&M bản chất là một dạng của hợp đồng PPP do đó chúng mang đặc điểm và nội dung cơ bản của một hợp đồng PPP. Hợp đồng O&M xác định cụ thể quyền và nghĩa vụ của cơ quan ký kết hợp đồng, nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án PPP.

3.1. Đặc điểm của hợp đồng O&M

Cụ thể, hợp đồng O&M có một số đặc điểm nổi bật sau:

• Cơ chế thu phí trực tiếp: Áp dụng cơ chế thu phí trực tiếp từ người sử dụng hoặc tổ chức bao tiêu sản phẩm, dịch vụ công.
• Tính dài hạn: Thời hạn hợp đồng thường kéo dài nhiều năm, gắn với vòng đời vận hành của dự án.
• Phạm vi kỹ thuật chuyên sâu: Yêu cầu đơn vị O&M có năng lực chuyên môn, nhân sự và hệ thống quản lý phù hợp.
• Gắn với hiệu suất vận hành: Nhiều hợp đồng O&M quy định chỉ tiêu KPI, hiệu suất, sản lượng hoặc thời gian sẵn sàng của hệ thống.
• Rủi ro được phân bổ rõ ràng: Trách nhiệm về sự cố, bảo trì, an toàn và thiệt hại được xác định cụ thể trong hợp đồng.

3.2. Các nội dung chính của hợp đồng O&M

Việc nắm chắc các nội dung cốt lõi trong hợp đồng giúp các bên xác định rõ phạm vi công việc, trách nhiệm, tiêu chuẩn vận hành và cơ chế xử lý sự cố. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để các bên kiểm soát hiệu quả vận hành và bảo vệ quyền lợi pháp lý trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng. 

Một hợp đồng O&M đầy đủ, chặt chẽ thường bao gồm các nội dung chính sau:

• Phạm vi công việc O&M: Mô tả chi tiết các hoạt động vận hành, bảo dưỡng định kỳ, sửa chữa, xử lý sự cố.
• Thời hạn hợp đồng: Thời điểm hợp đồng có hiệu lực, thời điểm kết thúc và điều kiện gia hạn hợp đồng.
• Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng: Trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin, nhân sự và thiết bị.
• Tiêu chuẩn kỹ thuật và hiệu suất: Các chỉ số vận hành, tiêu chuẩn an toàn, môi trường và chất lượng dịch vụ.
• Giá trị hợp đồng và phương thức thanh toán: Chi phí cố định, chi phí biến đổi, thưởng – phạt theo hiệu suất.
• Phạt vi phạm hợp đồng: Gồm các điều khoản phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng hoặc chấm dứt hợp đồng.
• Giải quyết tranh chấp: Hình thức thương lượng, trọng tài hoặc tòa án có thẩm quyền.

4. Lưu ý quan trọng khi ký kết hợp đồng O&M

Khi ký hợp đồng O&M, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý:

• Xác định rõ ranh giới trách nhiệm giữa các bên và chủ đầu tư.
• Quy định chi tiết quy trình xử lý sự cố khẩn cấp và nghĩa vụ báo cáo.
• Kiểm soát chặt chẽ điều khoản bảo hiểm, an toàn lao động và môi trường.
• Đánh giá năng lực thực tế của đơn vị O&M trước khi ký kết.

Hợp đồng O&M là căn cứ quan trọng giúp bảo đảm công trình, hệ thống kỹ thuật được vận hành ổn định, an toàn và hiệu quả trong suốt vòng đời dự án. Việc xây dựng và ký kết hợp đồng O&M một cách chặt chẽ, rõ ràng không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần tối ưu chi phí, nâng cao hiệu suất và giá trị đầu tư. Do đó, các doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ nội dung hợp đồng và cân nhắc tư vấn chuyên gia trước khi triển khai để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Thu Hương