Ngày 24/08/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng số 22/2026/QH16, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027. Dưới đây là 8 điểm mới rất đáng chú ý dành cho người lao động và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này.

1. Doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo khi người lao động được tuyển chọn và ký hợp đồng

Theo quy định tại Khoản 3, Điều 18, Luật số 69/2020/QH14 (được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 8, Điều 1, Luật số 22/2026/QH16), doanh nghiệp dịch vụ chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động đã được bên nước ngoài tiếp nhận lao động tuyển chọn và ký kết hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

Quy định này áp dụng từ ngày 01/03/2027, nhằm ngăn chặn việc doanh nghiệp thu phí đào tạo ngay từ thời điểm người lao động mới đăng ký tham gia chuẩn bị nguồn nhân lực.

2. Doanh nghiệp có thể cần đến 5 năm để được cấp lại giấy phép sau khi bị thu hồi

Quy định về việc hạn chế cấp lại Giấy phép trong thời hạn 05 năm được bổ sung tại Khoản 1a, Điều 10, Luật số 69/2020/QH14 (bởi điểm b, Khoản 6, Điều 1, Luật số 22/2026/QH16), cụ thể như sau:

• Thời hạn hạn chế: 05 năm tính từ ngày có quyết định thu hồi Giấy phép.
• Đối tượng chịu hạn chế:
• Doanh nghiệp dịch vụ: Không được cấp lại Giấy phép trong thời hạn 05 năm.
• Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đó: Không được làm người đại diện theo pháp luật cho bất kỳ doanh nghiệp dịch vụ nào khác được cấp Giấy phép trong thời hạn 05 năm.

Các trường hợp bị thu hồi Giấy phép áp dụng quy định hạn chế 05 năm này thuộc điểm a, d hoặc đ, Khoản 2, Điều 16 gồm:

• Kê khai giả mạo trong hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép.
• Vi phạm một số hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
• Không thực hiện đầy đủ một số nghĩa vụ theo quy định, dẫn đến thiệt hại nghiêm trọng về vật chất hoặc tinh thần đối với người lao động.

3. Doanh nghiệp có Giấy phép phải trực tiếp chịu trách nhiệm về hoạt động tuyển chọn

Từ ngày 01/03/2027, Điểm b, Khoản 1, Điều 1, Luật 22/2026/QH16 bổ sung khái niệm “trực tiếp tuyển chọn” vào Điều 3, Luật 69/2020/QH14. Theo đó, doanh nghiệp dịch vụ đã được cấp Giấy phép phải tự thực hiện hoặc phối hợp với bên nước ngoài tiếp nhận lao động để sơ tuyển, đánh giá và lựa chọn người lao động đáp ứng yêu cầu. Doanh nghiệp không được thông qua bên thứ ba hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện hoạt động tuyển chọn.

Hiểu đơn giản, doanh nghiệp có Giấy phép phải trực tiếp chịu trách nhiệm về hoạt động tuyển chọn, thay vì giao cho một đơn vị, tổ chức hoặc cá nhân trung gian đứng ra tuyển người thay mình.

Quy định này làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ trong khâu tuyển chọn lao động: doanh nghiệp được cấp Giấy phép phải trực tiếp thực hiện hoặc trực tiếp phối hợp với đối tác nước ngoài, thay vì giao hoạt động tuyển chọn cho một tổ chức, cá nhân trung gian.

4. Làm rõ hành vi “cho người khác sử dụng Giấy phép”

Điểm b, Khoản 1, Điều 1, Luật 22/2026/QH16 bổ sung khái niệm “trực tiếp tuyển chọn” vào Khoản 6, Điều 3, Luật 69/2020/QH14 bổ sung khái niệm “cho người khác sử dụng Giấy phép”. Theo đó, đây là việc doanh nghiệp dịch vụ đã được cấp Giấy phép cho doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân khác sử dụng Giấy phép của mình dưới bất kỳ hình thức nào để thực hiện một phần hoặc toàn bộ hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng nhân danh doanh nghiệp được cấp Giấy phép.

Nói đơn giản, doanh nghiệp đã được cấp Giấy phép không được cho một đơn vị hoặc cá nhân khác “mượn” hoặc sử dụng Giấy phép để đứng tên doanh nghiệp mình thực hiện hoạt động đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Quy định này đặc biệt đáng chú ý ở cụm “dưới bất kỳ hình thức nào” và “nhân danh doanh nghiệp được cấp Giấy phép”. Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc có một thỏa thuận cho mượn Giấy phép hay không, mà còn ở việc người khác thực tế sử dụng Giấy phép để thực hiện hoạt động dịch vụ dưới danh nghĩa của doanh nghiệp đã được cấp phép.

5. Ưu tiên lao động có chuyên môn kỹ thuật và tăng cường kết nối việc làm sau khi về nước

Theo quy định tại Khoản 2 và Khoản 22, Điều 1, Luật số 22/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung Khoản 1, Điều 4, Luật số 69/2020/QH14 như sau:

• Ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo và có trình độ chuyên môn kỹ thuật đi làm việc ở nước ngoài.
• Tăng cường kết nối thông tin việc làm giữa thị trường trong nước với người lao động sau khi về nước.
• Ban hành cơ chế, chính sách đặc thù cho các ngành, nghề yêu cầu kỹ thuật cao hoặc lĩnh vực Nhà nước ưu tiên phát triển.
• Phối hợp với Bộ Dân tộc và Tôn giáo thực hiện chính sách hỗ trợ lao động là người dân tộc thiểu số, người ở vùng đặc biệt khó khăn và hỗ trợ hòa nhập thị trường lao động sau khi về nước.

6. Tránh đóng bảo hiểm xã hội và thuế thu nhập cá nhân hai lần

Khoản 3, Điều 1, Luật 22/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung điểm g, Khoản 1, Điều 6, Luật 69/2020/QH14 tiếp tục bảo đảm quyền lợi cho người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài trong trường hợp Việt Nam đã ký kết các hiệp định liên quan với nước tiếp nhận lao động.

Theo đó, người lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) hoặc nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) hai lần tại Việt Nam và nước tiếp nhận lao động, nếu giữa Việt Nam và nước đó đã có:

• Hiệp định về bảo hiểm xã hội có nội dung quy định về việc tránh đóng bảo hiểm xã hội hai lần; hoặc
• Hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

7. Doanh nghiệp dịch vụ được chủ động chuẩn bị nguồn lao động trước khi xin văn bản chấp thuận

Theo quy định mới, doanh nghiệp dịch vụ được chủ động chuẩn bị nguồn lao động trước khi đăng ký hợp đồng cung ứng lao động, căn cứ vào nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường tiếp nhận và khả năng ký kết hợp đồng cung ứng lao động.

Trong quá trình chuẩn bị nguồn, doanh nghiệp có thể thực hiện các hoạt động như thông tin, tuyên truyền; tư vấn, sơ tuyển; trực tiếp hoặc phối hợp với cơ sở giáo dục để đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ cho người lao động khi cần thiết.

Quy định này có điểm mới đáng chú ý so với Luật 69/2020/QH14. Trước đây, doanh nghiệp chỉ được chuẩn bị nguồn khi có yêu cầu hoặc thỏa thuận hợp tác với bên nước ngoài tiếp nhận lao động và phải được Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chấp thuận bằng văn bản trước khi thực hiện.

Tuy nhiên, Doanh nghiệp phải gửi thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã và cập nhật trên Cơ sở dữ liệu chậm nhất 03 ngày trước khi thực hiện chuẩn bị nguồn lao động.

8. Không được đưa lao động đi nước ngoài khi doanh nghiệp bị mở thủ tục phá sản

Theo quy định tại Khoản 11, Điều 1, Luật 22/2026/QH16, sửa đổi Khoản 2, Điều 29, Luật 69/2020/QH14, Từ ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản, doanh nghiệp dịch vụ không được tiếp tục tạo thêm nguồn lao động mới để đưa đi làm việc ở nước ngoài. Cụ thể, doanh nghiệp bị cấm thực hiện 3 hoạt động:

• Ký kết hợp đồng cung ứng lao động mới;
• Tổ chức chuẩn bị nguồn lao động mới;
• Tuyển chọn lao động mới để đưa đi làm việc ở nước ngoài.

Có thể hiểu, kể từ thời điểm này, doanh nghiệp không được tiếp tục mở rộng hoạt động kinh doanh bằng cách nhận đơn hàng mới, tạo nguồn lao động mới hoặc tuyển thêm lao động mới để đưa ra nước ngoài.

Tuy nhiên, đối với hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đã ký kết, các hợp đồng này tiếp tục được thực hiện, nhưng phải chịu sự giám sát theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản.

Như vậy, Luật số 22/2026/QH16 bổ sung nhiều quy định mới nhằm tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp dịch vụ và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Đáng chú ý là các quy định về tuyển chọn, thu phí đào tạo, chuẩn bị nguồn lao động, sử dụng Giấy phép và xử lý khi doanh nghiệp mở thủ tục phá sản. Luật có hiệu lực từ 01/03/2027, do đó doanh nghiệp và người lao động cần chủ động cập nhật để thực hiện đúng các quy định mới.

Dương Nguyễn